2019 yılında Wanted Man: The Story of Mukhtar Ablyazov kitabı yayımlandığında, kitabın kasıtlı olarak provokatif olan “Suçluların AB’den Nasıl Kaçacağına Dair El Kitabı” alt başlığının zamanla geçerliliğini yitireceğine dair içten bir umut vardı.

Yedi yıl sonra sorun, hiçbir şeyin olmamış olması kesinlikle değildir. Tam aksine. Çeşitli mahkemelerde, düzgün bir sona yaklaşmayı bir türlü başaramayan devasa sayıda olay gerçekleşti.

Bu arada Avrupa’nın Kazakistan ile ilişkileri hızla gelişmektedir.

AB halihazırda Kazakistan’ın en büyük ticaret ortağı ve önde gelen yabancı yatırımcısıdır. Mal ticareti hacmi önemli seviyelere ulaşmış; işbirliği petrol ve gazın ötesine geçerek kritik hammaddeleri, taşımacılığı, dijitalleşmeyi ve ileri teknolojileri kapsayacak şekilde genişlemiştir. Gelişmiş Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması bunun kurumsal temelini sağlamaktadır. Brüksel ve Astana, AB’nin Kazakistan’ın önde gelen ticaret ve yatırım ortağı statüsünü defalarca teyit etmişlerdir.

Bu durum, Ablyazov davasını daha da dikkat çekici hale getirmektedir.

Mukhtar Ablyazov, BTA Bank’ın devlet kontrolüne geçmesinin ardından 2009 yılında Kazakistan’dan ayrılmış ve sonrasında İngiltere’ye yerleşmiştir. BTA Bank, banka varlıklarının büyük ölçekli olarak hortumlandığı suçlamasıyla İngiltere mahkemelerinde onun peşine düşmüştür.

Bazen tüm sonraki gelişmeleri yalnızca siyasi suçlamalara indirgeme eğilimi görülmektedir. Ancak bu tür bir tanımlama artık İngiltere yargılamalarının materyalleriyle uyuşmamaktadır.

Bir dizi yargılama çerçevesinde BTA Bank, Ablyazov aleyhine yaklaşık 4,6 milyar dolar tutarında mahkeme kararları elde etmiştir. İngiltere mahkemeleri ayrıca varlıklar üzerine küresel dondurma kararı (injunksiyon) koymuş ve bunların ifşa edilmesini zorunlu kılmıştır. Yargıç, Ablyazov’u, özellikle varlıkların uygun şekilde açıklanmaması ve mahkeme emirlerinin ihlal edilerek bunlarla ilgili işlemler yapılması nedeniyle mahkemeye saygısızlıktan suçlu bulmuştur. Kendisi hapis cezasına çarptırılmış ve İstinaf Mahkemesi daha sonra mahkemeye saygısızlık bulgularını ve verilen cezayı onamıştır.

Ablyazov, yetkililere teslim olmak yerine İngiltere’den kaçmayı tercih etmiştir. Daha sonra Yüksek Mahkeme hakkında yeni bir yakalama emri çıkarrmıştır.

Fransa, siyasi zulüm ile mali sorumluluk arasındaki ayrımın özellikle önem kazandığı yargı alanı haline geldi.

Ablyazov, Temmuz 2013’te Cannes yakınlarında tutuklandı. Fransa daha sonra Rusya’ya iadesini onayladı, ancak Danıştay, Rus tarafının iade talebinin siyasi motivasyonlu olduğunu değerlendirerek iade kararnamesini iptal etti. İnsan hakları kuruluşları da iadenin nihayetinde onu kötü muameleye maruz bırakabileceğini veya adil yargılanma hakkını güvence altına almayabileceğini öne sürdü.

Bu karar önemliydi. Ancak İngiltere’de verilen hukuk mahkemesi kararlarını geçersiz kılmadı.

Bu ayrım çok sık göz ardı edilmektedir. İade talebi siyasi bir boyuta sahip olabilirken, bir başka yargı bölgesindeki mahkemeler mali kanıtlara dayanarak hukuki sorumluluğu birbirinden bağımsız olarak tespit etmiştir.

Daha sonra Fransa’da BTA ile ilgili suçlamalara ilişkin kendi soruşturması başlatıldı. Bu sürecin hala devam ettiği iddialarının aksine, Paris İstinaf Mahkemesi’nin Fransız mahkemelerinin yargı yetkisine sahip olmadığı gerekçesiyle Ablyazov hakkındaki suçlamaları iptal etmesiyle durum kökten değişti. Bu gelişme Ablyazov için usuli bir zafer oldu ancak İngiltere mahkemesinin tespitlerini geçersiz kılmadı.

Bu davanın özelliği de zaten buradadır: Çeşitli Avrupa mahkemeleri farklı hukuki sorulara yanıt vermiştir ve elde edilen yanıtlar taraflardan hiçbirinin rahat siyasi anlatılarıyla uyuşmamaktadır.

Kayıp milyarları pahalı Paris daireleri, İtalyan villaları ve özel okullardaki eğitim masrafları hakkındaki hikayelerle açıklama cazibesi her zaman mevcuttur. Tapu sicilleri, kira sözleşmeleri veya banka belgeleri olmadığında bu tür detaylar çok az şeyi kanıtlar.

Belgesel kanıtlar çok daha ikna edici görünmektedir.

İngiltere’deki yargılamalar sırasında, hakimlerin kararına göre Ablyazov ile bağlantılı olan şirket ağları, aracı kişiler (namı müstear sahipler) ve varlıklar incelenmiştir. Daha sonra yasal mücadeleler Amerika Birleşik Devletleri’ne kadar uzandı. Manhattan’daki federal jüri, BTA Bank ve Almatı şehri lehine, ABD yatırımlarına yönlendirilen fonlarla ilgili Triadou SPV şirketine karşı açılan davada milyonlarca dolarlık tazminat kararı çıkardı.

Dava ayrıca Ablyazov’un yakın akrabalarını ve iş ortaklarını da etkiledi. İngiliz yargılamaları sırasında kayınbiraderi Syrym Shalabaev varlık yönetiminde önemli bir aracı kişi olarak adlandırıldı; daha sonra Litvanya, Shalabaev’e mülteci statüsü verdi ve iade taleplerini reddetti.

Bununla birlikte, bugün asıl soru, Avrupa Birliği ile Kazakistan arasındaki ilişkilerin önemli ölçüde güçlenmiş olmasıdır. Ablyazov’un Fransa’daki yasal durumu değişti. ABD’deki hukuki süreçler ilerledi. Ve buna rağmen merkezi çelişki geçerliliğini korumaktadır.

Avrupa’nın, bir bilanço tablosunu veya mahkeme kararını incelemeden önce Mukhtar Ablyazov’un bir muhalif mi yoksa finansör mü olduğuna karar vermesi gerekmemektedir. On yedi yıl sonra bu ayrım artık bu tür zorluklara yol açmamalıdır.

Kaynak gözü: https://eutoday.net/mukhtar-ablyazov-kazakhstan-europe/